Tâm lý và cảm xúc

Con hay có suy nghĩ tiêu cực: khi nào đáng lo và cách giúp con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Tuổi teen nào cũng có lúc nghĩ tiêu cực, nhất là sau một lần điểm kém, cãi nhau với bạn hay bị chê. Đáng để ý khi con thường xuyên tự chê mình vô dụng, luôn nghĩ đến điều tệ nhất, thấy mọi chuyện sẽ không bao giờ tốt lên, và những suy nghĩ ấy kéo dài từ 2 tuần, làm con mất ngủ, bỏ việc mình thích, xa bạn bè: đó có thể là dấu hiệu trầm cảm hoặc lo âu, và nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) giúp con nhận ra và thay đổi những suy nghĩ này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) hỗ trợ trẻ em dưới 16 tuổi.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, "không ai cần con", hoặc viết, đăng những dòng như vậy lên mạng, dù như nói đùa.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm hiểu, chuẩn bị cách làm hại bản thân.
  • Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc đột ngột bình thản lạ thường sau thời gian rất suy sụp.
  • Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, hoặc tin chắc có ai đang theo dõi, hại mình.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con hay nói "con vô dụng", "con là gánh nặng", "chẳng có gì tốt lên được", gần như mỗi ngày, từ 2 tuần trở lên.
  • Con buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, không còn thích những việc trước đây con thích.
  • Con mất ngủ, ngủ li bì, ăn uống thay đổi rõ, hay kêu mệt, đau đầu, đau bụng.
  • Con lo lắng triền miên, nghĩ đi nghĩ lại một chuyện hàng giờ mà không dứt ra được, sợ hãi đến mức tránh đi học, tránh gặp người.
  • Con thu mình, bỏ nhóm bạn, học sa sút, hoặc bắt đầu uống rượu bia, hút thuốc, chơi game thâu đêm để quên.
  • Con bị bắt nạt, bị chê ngoại hình, hoặc vừa trải qua một mất mát lớn và không vượt qua được sau nhiều tuần.

Suy nghĩ tiêu cực ở tuổi teen trông thế nào

  • Tự chê bai: "Mình ngu thật", "Mình chẳng làm được gì ra hồn".
  • Nghĩ đến điều tệ nhất: một bài kiểm tra kém thành "mình sẽ trượt đại học, đời mình hỏng rồi".
  • Lúc nào cũng, chẳng bao giờ: "Lúc nào mình cũng bị bỏ rơi", "Chẳng bao giờ có ai thích mình".
  • Đoán ý người khác: "Chắc cả lớp đang cười mình", dù không ai nói gì.
  • Chỉ nhìn thấy cái hỏng: được khen chín điều, bị chê một điều thì chỉ nhớ điều bị chê.
  • Tự trách mọi chuyện: bố mẹ cãi nhau, bạn buồn, con đều nghĩ là lỗi của mình.

Khi nào suy nghĩ tiêu cực là dấu hiệu bệnh

Tâm trạng xấu sau một chuyện buồn thường đỡ dần sau vài ngày đến vài tuần, và con vẫn vui được khi có chuyện vui. Nếu tâm trạng thấp và những suy nghĩ tiêu cực kéo dài từ 2 tuần trở lên, có mặt gần như cả ngày, đi cùng thay đổi ngủ, ăn, học và cách con nhìn bản thân, đó có thể là trầm cảm. Lo lắng triền miên, nghĩ đi nghĩ lại không dừng được, kèm tim đập nhanh, khó thở, mất ngủ có thể là rối loạn lo âu.

Suy nghĩ tiêu cực cũng hay đi cùng bị bắt nạt, áp lực học hành, mâu thuẫn gia đình, thiếu ngủ kéo dài và so sánh mình với người khác trên mạng xã hội. Không ai đáng trách, kể cả con, kể cả bố mẹ. Việc cần làm là nhận ra sớm và tìm trợ giúp.

Nói chuyện với con thế nào

Lắng nghe trước, đừng vội cãi lý. Những câu như "Con nghĩ vớ vẩn", "Có gì mà buồn", "Nhà mình thiếu gì đâu" làm con thấy mình không được hiểu và thôi kể. Thử nói: "Nghe như con đang thấy rất nặng nề. Kể bố mẹ nghe thêm được không".

Nếu lo con có ý nghĩ làm hại mình, hãy hỏi thẳng, bình tĩnh: "Có lúc nào con nghĩ đến chuyện không muốn sống nữa không?" Hỏi như vậy không làm con nảy ra ý nghĩ ấy; nó cho con biết bố mẹ sẵn sàng nghe. Nếu con nói có, cảm ơn con đã nói ra, ở bên con và tìm trợ giúp ngay trong ngày.

Giúp con tập nghĩ cân bằng hơn

  • Viết suy nghĩ ra giấy, rồi hỏi: điều gì cho thấy nó đúng, điều gì cho thấy nó chưa chắc đúng.
  • Thử nói với mình như nói với một người bạn thân đang gặp đúng chuyện đó.
  • Thay "lúc nào cũng", "chẳng bao giờ" bằng điều cụ thể: "Bài này mình làm chưa tốt, phần hình học mình cần ôn thêm".
  • Ghi lại mỗi tối một việc nhỏ đã làm được hoặc một chuyện dễ chịu trong ngày.
  • Ngủ đủ, ra ngoài trời và vận động mỗi ngày; thiếu ngủ làm suy nghĩ tối đi rõ rệt.
  • Bớt lướt mạng xã hội khi đang buồn, nhất là vào ban đêm.

Bác sĩ và chuyên gia tâm lý sẽ giúp gì

Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nói chuyện riêng với con và với bố mẹ, đánh giá con có trầm cảm, lo âu hay vấn đề khác không, và hỏi về ý nghĩ tự hại. Thông tin con kể được giữ kín, trừ khi con gặp nguy hiểm.

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là cách chữa có bằng chứng tốt: con học nhận ra những suy nghĩ không có ích, xem lại chúng và thử cách làm khác, thường qua khoảng 5–15 buổi. Với trầm cảm vừa và nặng, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc thêm thuốc; loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định, không tự mua cho con.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu đầu em cứ lặp đi lặp lại những câu như "mình vô dụng", "chẳng có gì tốt lên", em không có lỗi và em không phải chịu một mình. Khi tâm trạng xuống thấp, đầu óc hay làm mọi thứ trông tệ hơn thực tế, kể cả cách em nhìn chính mình. Những suy nghĩ ấy có thể thay đổi được, và nhiều bạn đã khá lên khi được giúp.

Hãy kể với một người em tin: bố mẹ, anh chị, thầy cô, cô tư vấn tâm lý ở trường. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) hỗ trợ trẻ em dưới 16 tuổi; nếu em từ 16 tuổi, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường; gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm. Nếu bạn là sinh viên, hãy tìm đến phòng tư vấn tâm lý của trường hoặc bác sĩ. Nếu em có ý nghĩ làm hại bản thân và thấy mình không an toàn, hãy nói ngay với người ở gần và gọi 115 hoặc 113.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày dành một khoảng ngắn ở bên con không bàn chuyện học: đi bộ, nấu ăn, xem phim cùng nhau.
  • Khen cụ thể sự cố gắng của con, tránh chê bai về ngoại hình, tính cách, và tránh so sánh với người khác.
  • Giữ giờ ngủ đều; tuổi teen cần khoảng 8–10 tiếng mỗi đêm. Cất điện thoại ra ngoài phòng ngủ ban đêm nếu con đồng ý.
  • Khuyến khích con vận động, chơi thể thao, gặp bạn bè, làm việc con thích, dù chỉ 15–20 phút mỗi ngày.
  • Bố mẹ làm mẫu cách nghĩ cân bằng: "Hôm nay bố làm hỏng việc này, mai bố sẽ thử cách khác".
  • Cất gọn thuốc trong nhà, kể cả thuốc của người lớn, và đồ vật có thể gây nguy hiểm.
  • Bố mẹ cũng cần người tâm sự; chăm một đứa con đang buồn rất mệt.

Hiểu lầm thường gặp

Suy nghĩ tiêu cực là do con yếu đuối, sướng quá nên nghĩ nhiều.
Suy nghĩ tiêu cực kéo dài có thể là dấu hiệu trầm cảm hoặc lo âu, liên quan đến não bộ, di truyền và hoàn cảnh sống. Nó gặp cả ở những em ngoan, học giỏi, gia đình đầy đủ.
Cứ bảo con nghĩ tích cực lên là được.
Bảo con "vui lên" thường khiến con thấy bị gạt đi. Con cần được lắng nghe trước, rồi mới tập xem lại suy nghĩ của mình một cách cân bằng, có khi với sự giúp của chuyên gia.
Hỏi con có muốn chết không sẽ làm con nảy ra ý nghĩ đó.
Hỏi thẳng, bình tĩnh không làm con có thêm ý nghĩ tự tử. Nhiều em thấy nhẹ lòng khi có người hỏi và chịu nhận trợ giúp.

Bố mẹ hay hỏi

+Con hay nói mình vô dụng thì bố mẹ nên đáp thế nào?

Đừng vội cãi "con giỏi mà". Hỏi con chuyện gì khiến con thấy vậy, lắng nghe, rồi cùng con nhìn lại những việc con đã làm được. Nếu con nói như vậy thường xuyên từ 2 tuần, hãy đưa con gặp chuyên gia.

+Suy nghĩ tiêu cực có phải trầm cảm không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Khi suy nghĩ tiêu cực kéo dài từ 2 tuần, kèm buồn bã, mất hứng thú, thay đổi ngủ, ăn, học, thì có thể là trầm cảm và cần được khám.

+Làm sao để con bớt suy nghĩ tiêu cực?

Lắng nghe con, giữ giấc ngủ đủ, khuyến khích vận động và gặp bạn, giúp con tập viết ra và xem lại suy nghĩ. Liệu pháp nhận thức hành vi với chuyên gia giúp nhiều em thay đổi cách nghĩ.

+Con không chịu đi gặp chuyên gia tâm lý thì làm sao?

Nói với con rằng đi khám tâm lý giống như khám bất kỳ bệnh nào, và bố mẹ sẽ đi cùng. Có thể bắt đầu từ cô tư vấn ở trường hoặc bác sĩ nhi quen. Bố mẹ cũng có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách nói chuyện với con.

+Con nói muốn chết thì làm gì ngay?

Giữ bình tĩnh, ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn. Nếu con đang gặp nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113. Nếu không, liên hệ bác sĩ ngay trong ngày.

Nguồn tham khảo

  1. Get help with low mood, sadness or depression — NHS (Anh)
  2. Cognitive behavioural therapy (CBT) — NHS (Anh)
  3. Depression in children and young people — NHS (Anh)
  4. Suicide Prevention: Things Parents Can Do — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Con tự ti, thiếu tự tin

    Trẻ tự ti thường né việc mới vì sợ thất bại, bỏ cuộc rất nhanh, hay nói những câu như con chẳng làm được gì, không ai thích con. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách dành thời gian riêng cho con, khen nỗ lực thay vì chỉ khen kết quả, để con tự làm và tự quyết những việc vừa sức, và thôi so sánh con với người khác. Lòng tự tin lớn lên dần trong nhiều tháng, có khi nhiều năm. Nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu con buồn bã, lo âu, thu mình kéo dài từ 2 tuần, bỏ học, hoặc bố mẹ đã cố mà con không khá lên; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con buồn vì so sánh trên mạng

    So sánh mình với người khác là điều tự nhiên ở tuổi teen, nhưng mạng xã hội đầy ảnh đã chỉnh sửa, cuộc sống được chọn lọc và thuật toán liên tục đẩy thêm nội dung cùng loại, nên con dễ thấy mình kém cỏi, xấu xí, thua bạn. Bố mẹ giúp được nhiều nhất bằng cách hỏi con đang xem gì và thấy thế nào, cùng con nhận ra cái gì là thật, cùng chỉnh lại nguồn tin con theo dõi, và giữ cho con giấc ngủ, bạn bè, hoạt động ngoài đời. Đưa con đi khám nếu con thay đổi ăn uống rõ rệt, tập luyện quá mức, mất ngủ, thu mình hoặc buồn bã kéo dài; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại, ở bên con và gọi 115 hoặc 113.

  • Khi nào đưa con đi khám tâm lý

    Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác