Viêm họng hạt ở học sinh: vì sao hay tái lại và chăm sóc thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm họng hạt là tên thường gọi của viêm họng mạn tính thể quá phát: thành sau họng nổi nhiều hạt đỏ, con hay khô họng, ngứa, vướng họng, đằng hắng, nhất là buổi sáng. Bệnh thường do viêm mũi xoang, trào ngược dạ dày, khói bụi, khói thuốc kéo dài, nên chữa chính là tìm và xử lý nguyên nhân; kháng sinh không giúp gì. Đi khám tai mũi họng khi khàn tiếng quá 2 tuần, nuốt khó, khạc ra máu, hoặc có khối ở cổ quá 3 tuần. Khó thở, thở rít, không nuốt được nước bọt thì đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, thở rít, hoặc phải ngồi cúi người về trước mới thở được.
- Con chảy nước dãi, không nuốt được cả nước bọt.
- Con không há được miệng, giọng nói lúng búng như ngậm hột thị, cổ hoặc một bên họng sưng to.
- Con sưng môi, lưỡi, mặt, nổi mề đay sau khi ăn hoặc uống thuốc.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Khàn tiếng không đỡ sau 2 tuần, hoặc khàn tăng dần.
- Nuốt đau, nuốt vướng tăng dần, hoặc thấy thức ăn bị mắc lại.
- Khạc đờm lẫn máu, ho ra máu, hoặc chảy máu mũi lặp lại.
- Sờ thấy khối ở cổ, hoặc vết loét trong miệng, không đỡ sau 3 tuần.
- Nghẹt mũi một bên, ù tai một bên kéo dài.
- Đau họng, sốt cao, sưng hạch cổ, không ho, không sổ mũi: có thể viêm họng do liên cầu, cần khám để bác sĩ quyết định kháng sinh.
Viêm họng hạt là gì
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, viêm họng mạn tính có ba dạng: xuất tiết, quá phát và teo. Ở thể quá phát, mô bạch huyết ở thành sau họng phát triển nhiều, nổi thành từng đám hạt to nhỏ không đều, màu hồng hoặc đỏ; dân gian gọi là viêm họng hạt. Các hạt này là phản ứng của niêm mạc họng bị kích thích lâu ngày, không phải khối u.
Con thường thấy khô họng, ngứa, vướng như có gì mắc trong họng, rõ nhất lúc mới ngủ dậy, hay khạc đờm và đằng hắng. Giọng có thể hơi khàn. Mỗi lần cảm lạnh, con lại đau rát họng, sốt nhẹ, rồi đỡ, nhưng cảm giác vướng họng vẫn còn.
Vì sao hay gặp ở học sinh, sinh viên
- Viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng: dịch mũi chảy xuống họng liên tục, nghẹt mũi làm con thở bằng miệng, họng khô.
- Trào ngược dạ dày: hay gặp ở học sinh thức khuya, ăn tối muộn, ăn cay, uống trà sữa, cà phê; có khi chỉ thấy vướng họng, đằng hắng mà không ợ chua.
- Viêm amidan mạn tính.
- Khói bụi, khói thuốc lá, kể cả hút thụ động hay thuốc lá điện tử.
- Nói nhiều, nói to: lớp trưởng, đội văn nghệ, sinh viên đi làm thêm phải nói cả ngày.
- Cơ địa dị ứng.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ tai mũi họng khám họng, mũi, có thể nội soi để xem mũi xoang, vòm họng và thanh quản, hỏi về triệu chứng trào ngược, dị ứng, khói thuốc. Việc chính là điều trị nguyên nhân: rửa mũi, chữa viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng, chữa trào ngược, giảm các chất kích thích. Thuốc nào, dùng bao lâu là do bác sĩ quyết định sau khi khám.
Hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế không đưa kháng sinh vào điều trị viêm họng mạn tính; kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ thấy có đợt nhiễm khuẩn cấp. Các thủ thuật như đốt hạt họng chỉ do bác sĩ tai mũi họng cân nhắc trong một số trường hợp; nếu không bỏ được nguyên nhân, bệnh dễ tái lại.
Khi nào cần nghĩ đến bệnh khác
Phần lớn cảm giác vướng họng kéo dài ở tuổi học sinh là do viêm họng mạn, trào ngược hoặc dịch mũi sau. Tuy vậy, khàn tiếng quá 2 tuần, nuốt khó tăng dần, khạc ra máu, khối ở cổ hoặc vết loét miệng quá 3 tuần, nghẹt mũi hay ù tai một bên kéo dài là những dấu hiệu cần được khám kỹ để loại trừ bệnh khác, trong đó có ung thư vòm họng, dù bệnh này hiếm ở tuổi học sinh.
Có khi con thấy nghèn nghẹn, vướng họng lúc nuốt nước bọt nhưng nuốt thức ăn lại không vướng, khám họng không thấy tổn thương gì; bác sĩ gọi đó là loạn cảm họng. Bác sĩ sẽ khám để loại trừ nguyên nhân khác, giải thích và giúp con bớt lo.
Nếu em đang đọc bài này
Vướng họng mấy tháng liền rất khó chịu, nhưng thường không nguy hiểm. Thứ giúp nhiều nhất thường là những việc nhỏ: rửa mũi khi nghẹt, ăn tối sớm và không nằm ngay sau ăn, bớt đồ cay, trà sữa, cà phê, uống đủ nước, không hút thuốc lá hay thuốc lá điện tử. Thuốc lá điện tử còn bị cấm ở Việt Nam từ năm 2025.
Đừng tự mua kháng sinh hay thuốc ngậm uống kéo dài theo lời quảng cáo. Nếu thấy một trong các dấu hiệu cần khám ở trên, hãy nói với bố mẹ và đi khám tai mũi họng; nếu em là sinh viên ở xa nhà, phòng y tế của trường là nơi bắt đầu.
Chăm sóc con tại nhà
- Uống đủ nước trong ngày, mang theo chai nước đi học; uống từng ngụm nhỏ thay cho đằng hắng mạnh.
- Trẻ lớn biết súc họng có thể súc bằng nước muối ấm pha loãng rồi nhổ ra, không nuốt.
- Rửa mũi hoặc nhỏ nước muối sinh lý khi nghẹt mũi, chảy mũi xuống họng.
- Ăn tối trước giờ ngủ vài tiếng, không nằm ngay sau khi ăn; bớt đồ cay, chua, trà sữa, cà phê, nước có ga nếu con có trào ngược.
- Không hút thuốc trong nhà; nói với con về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử với họng.
- Đeo khẩu trang khi ra đường bụi; nếu dùng điều hòa, không để không khí quá khô.
- Nghỉ giọng khi họng đang rát: nói nhẹ ở giọng bình thường, không hét, không thì thầm kéo dài.
Hiểu lầm thường gặp
- Viêm họng hạt là phải uống kháng sinh nhiều đợt mới khỏi.
- Viêm họng hạt là viêm mạn tính do kích thích kéo dài, không phải do vi khuẩn. Kháng sinh không làm hết hạt, dùng nhiều còn gây kháng thuốc. Chỉ dùng khi bác sĩ thấy có đợt nhiễm khuẩn.
- Họng có hạt là dấu hiệu sắp ung thư.
- Hạt ở thành họng là mô bạch huyết phản ứng với kích thích, không phải khối u. Chỉ cần khám kỹ khi có dấu hiệu như khàn tiếng quá 2 tuần, khạc máu, khối ở cổ kéo dài.
- Đốt hạt là khỏi hẳn viêm họng hạt.
- Nếu nguyên nhân như viêm mũi xoang, trào ngược, khói thuốc vẫn còn, hạt dễ mọc lại. Thủ thuật chỉ do bác sĩ tai mũi họng cân nhắc, sau khi đã xử lý nguyên nhân.
- Viêm họng hạt là do uống nước đá, ăn kem.
- Đồ lạnh có thể làm con thấy rát hơn lúc đang viêm, nhưng không phải nguyên nhân chính. Mũi xoang, trào ngược và khói bụi đáng để ý hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Viêm họng hạt có tự khỏi không?
Viêm họng hạt thường kéo dài và dễ tái lại nếu nguyên nhân còn. Khi chữa được viêm mũi xoang, trào ngược và tránh khói thuốc, triệu chứng thường đỡ nhiều.
+Viêm họng hạt có lây không?
Bản thân viêm họng hạt là viêm mạn tính, không lây. Đợt viêm họng cấp do virus hay vi khuẩn chồng lên thì có thể lây như cảm lạnh.
+Học sinh bị viêm họng hạt nên ăn gì, kiêng gì?
Ăn uống bình thường, uống đủ nước. Nếu có trào ngược, bớt đồ cay, chua, nhiều dầu mỡ, trà sữa, cà phê và không ăn khuya.
+Viêm họng hạt có nên súc họng nước muối không?
Trẻ lớn biết súc rồi nhổ ra có thể súc họng bằng nước muối ấm pha loãng để dịu họng. Nước muối giúp dễ chịu, không làm hết hạt.
+Viêm họng hạt có phải mổ không?
Phần lớn không cần. Bác sĩ tai mũi họng sẽ ưu tiên chữa nguyên nhân; thủ thuật chỉ cân nhắc trong một số trường hợp.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về tai mũi họng (QĐ 5643/QĐ-BYT), mục Viêm họng mạn tính — Bộ Y tế, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh
- Sore throat — NHS (Anh)
- Hoarseness — Viện Quốc gia về Điếc và Rối loạn Giao tiếp Hoa Kỳ (NIDCD)
- Nasopharyngeal cancer — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ bị khàn tiếng
Phần lớn trẻ khàn tiếng là do viêm thanh quản khi cảm lạnh, hoặc do la hét, hát to quá nhiều; khàn tiếng thường đỡ sau 1–2 tuần nếu con được nghỉ giọng và uống đủ nước. Đưa con đi khám tai mũi họng khi khàn tiếng không đỡ sau 2 tuần, khàn tăng dần, hay bị đi bị lại, hoặc trẻ dưới 2 tháng bị khàn tiếng. Con khàn tiếng kèm thở rít, khó thở, chảy dãi không nuốt được, hoặc khàn tiếng sau va đập vào cổ hay sau khi sặc thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ bị viêm xoang
Phần lớn viêm xoang ở trẻ đi kèm cảm lạnh, do virus và tự đỡ trong khoảng 10 ngày. Nghĩ tới viêm xoang do vi khuẩn khi con nghẹt mũi, chảy mũi hoặc ho ban ngày quá 10 ngày không đỡ, khi đã đỡ rồi lại nặng lên kèm sốt, hoặc khi sốt từ 39°C kèm chảy mũi đặc 3 ngày liền; lúc đó bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh. Vùng quanh mắt sưng đỏ, mắt lồi, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc cổ cứng là biến chứng, cần đến cấp cứu ngay.
- Trào ngược dạ dày ở trẻ
Trẻ dưới 1 tuổi hay bị trớ sữa vì van giữa thực quản và dạ dày chưa khép chặt; nếu con vẫn bú tốt, tăng cân đều và không quấy khóc nhiều thì đó là bình thường, thường đỡ nhiều sau 6 tháng khi con ngồi được và hết ở phần lớn trẻ khoảng 1 tuổi. Trẻ lớn và học sinh có thể bị ợ chua, nóng rát sau xương ức, hay nặng lên khi ăn khuya, ăn no rồi nằm, uống cà phê, nước tăng lực mùa thi. Đưa con đi khám ngay khi con nôn ra dịch xanh hoặc máu, nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú, bỏ bú, không tăng cân, hoặc có cơn ngừng thở, tím tái khi trớ.
- Viêm amidan ở trẻ
Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng. Khi con sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau, nhất là trẻ từ 5 tuổi, bác sĩ sẽ xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn và nếu dương tính thì cho kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Cắt amidan chỉ cân nhắc khi con viêm rất nhiều đợt mỗi năm hoặc amidan to gây ngừng thở khi ngủ. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Con hút thuốc lá, thuốc lá điện tử
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đều chứa nicotine, một chất gây nghiện mạnh có hại cho não đang phát triển của tuổi teen, và dùng chúng làm tăng khả năng con chuyển sang hút thuốc lá điếu. Từ năm 2025, Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ở Việt Nam. Khi phát hiện con hút, hãy bình tĩnh nói chuyện, tìm hiểu vì sao con dùng và cùng con lập kế hoạch bỏ, có bác sĩ hỗ trợ nếu cần. Nếu con co giật, khó thở, lơ mơ, kích động hoặc có biểu hiện lạ sau khi hút, gọi 115 hoặc 113 ngay, vì có loại đã bị trộn ma túy.
Chủ đề khác