Học sinh chạy bộ thế nào cho đúng và khi nào phải dừng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Học sinh chạy bộ an toàn khi bắt đầu chậm, chạy ở mức vẫn nói được thành câu, tăng tổng quãng đường mỗi tuần không quá khoảng 10%, nghỉ ít nhất 1–2 ngày mỗi tuần, khởi động trước và giãn cơ sau khi chạy. Ngày nắng nóng, tránh chạy ngoài trời khoảng 10–16 giờ và uống nước trước, trong, sau buổi chạy. Con phải dừng ngay và đi khám nếu đau ngực, choáng, sắp ngất hoặc tim đập loạn khi chạy. Ai ngã gục không đáp ứng, thở bất thường thì gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con hoặc bạn của con ngã gục khi đang chạy hay ngay sau đó, không đáp ứng, thở ngáp hoặc không thở bình thường: gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay, dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có.
- Con ngất khi đang chạy, kể cả khi đã tỉnh lại ngay.
- Con đau ngực, tức ngực kèm khó thở, choáng váng hoặc tim đập rất nhanh khi đang chạy.
- Chạy dưới trời nóng rồi con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, người nóng ran, hoặc đã làm mát 30 phút mà không đỡ.
- Sau buổi chạy nặng, con đau và yếu cơ nhiều, nước tiểu sẫm như nước trà hoặc màu nâu.
- Con khó thở đến mức không nói hết câu, môi tím, hoặc đã dùng thuốc cắt cơn hen mà không đỡ.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con từng ngất, đau ngực hay thấy tim đập loạn khi gắng sức, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ: cho con khám tim trước khi tập chạy tiếp.
- Đau ở một điểm trên xương ống chân hay bàn chân, ấn vào đau rõ, đau tăng khi chạy: có thể là gãy xương do mỏi.
- Đau gối, đau gót chân, đau ống chân kéo dài quá 1–2 tuần dù đã giảm chạy, hoặc đau cả khi nghỉ.
- Con ho, khò khè, nặng ngực, hụt hơi mỗi lần chạy, nhất là trời lạnh hoặc ngày ô nhiễm.
- Con gái chạy nhiều mà ăn ít, sụt cân, mất kinh hoặc kinh thưa hẳn đi.
Chạy bao nhiêu là vừa, tăng dần thế nào
Học sinh từ 5 đến 18 tuổi nên vận động mức vừa đến mạnh trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày, và chạy bộ là một trong những cách đơn giản nhất. Con không cần chạy mỗi ngày; chạy xen với đá bóng, bơi, đạp xe, nhảy dây giúp cơ xương phát triển đều và ít chấn thương hơn.
Người mới bắt đầu nên chạy chậm xen đi bộ, mỗi buổi 15–20 phút, ở mức vẫn nói được thành câu. Khi đã quen, mỗi tuần chỉ tăng tổng quãng đường thêm khoảng 10%, ví dụ tuần này chạy 10 km thì tuần sau khoảng 11 km. Chạy nhanh, chạy biến tốc chỉ 1–2 buổi mỗi tuần.
Mỗi tuần nên có ít nhất 1–2 ngày nghỉ chạy. Học sinh chạy trong đội tuyển cũng không nên tập quá 5–6 ngày mỗi tuần. Trẻ em và tuổi teen không nên được khuyến khích chạy marathon; cự ly dài nên chờ khi con đã trưởng thành và tập luyện có hướng dẫn.
Chuẩn bị cho một buổi chạy
- Khởi động 5–10 phút bằng đi bộ nhanh, chạy chậm, xoay khớp; sau khi chạy, đi bộ thả lỏng rồi giãn cơ đùi, bắp chân.
- Giày chạy vừa chân, đế êm. Thay giày khoảng mỗi 6 tháng, hoặc khi đã chạy được khoảng 500–800 km.
- Chọn chỗ chạy bằng phẳng, mềm như đường đất, sân cỏ, đường trong công viên; tránh lòng đường có xe.
- Mặc quần áo mỏng, sáng màu, thoáng mồ hôi.
- Ăn nhẹ trước khi chạy khoảng 1–2 giờ; không chạy khi bụng đói lả hoặc vừa ăn no.
- Không chạy khi đang sốt hoặc còn mệt sau ốm do virus; khỏe hẳn rồi bắt đầu lại nhẹ nhàng.
Trời nóng và không khí ô nhiễm
Những ngày nắng nóng, cho con chạy vào sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh khoảng 10 giờ đến 16 giờ. Đầu mùa nóng, cơ thể cần khoảng một tuần để quen, nên giảm quãng đường và tốc độ trong tuần đầu. Cho con uống nước trước, trong và sau buổi chạy, không chờ khát; buổi chạy dài đổ nhiều mồ hôi có thể dùng oresol pha đúng hướng dẫn.
Ở thành phố lớn, xem chỉ số chất lượng không khí VN_AQI trước khi chạy. Từ mức kém (101–150, màu da cam) nên giảm chạy mạnh ngoài trời; từ mức xấu (151–200, màu đỏ) cho con tập trong nhà. Con bị hen càng cần chú ý điều này.
Bài chạy kiểm tra ở trường
Nhiều trường có bài chạy ngắn và chạy bền để đánh giá thể lực, hay giải chạy của trường. Nếu con bị hen, bệnh tim, từng ngất khi gắng sức, hoặc vừa ốm dậy, bố mẹ báo trước cho giáo viên thể dục và hỏi bác sĩ con nên chạy đến mức nào.
Dặn con rằng con được phép dừng lại và báo thầy cô ngay khi thấy đau ngực, choáng, sắp ngất, khó thở, kể cả khi đang chạy dở bài kiểm tra. Con bị hen thì mang thuốc cắt cơn theo người và dùng theo kế hoạch bác sĩ đã dặn. Hôm kiểm tra, con ăn sáng nhẹ, mang nước, không uống nước tăng lực hay cà phê.
Đau khi chạy: lúc nào nghỉ, lúc nào đi khám
Chấn thương do chạy quá nhiều thường đến từ từ: lúc đầu chỉ đau sau buổi chạy, rồi đau trong khi chạy, sau đó đau đến mức phải bỏ tập, cuối cùng đau cả lúc nghỉ. Hay gặp nhất là đau ống chân, đau gối, đau gót chân ở tuổi đang lớn, và gãy xương do mỏi ở ống chân, bàn chân.
Cố chạy qua cơn đau là cách nghĩ sai. Khi đau, con giảm hẳn hoặc nghỉ chạy vài ngày, chuyển sang bơi hay đạp xe nhẹ nếu không đau. Nếu ấn vào một điểm trên xương thấy đau rõ, hoặc đau không đỡ sau 1–2 tuần giảm tập, cho con đi khám.
Ngất, đau ngực, tim đập loạn khi đang chạy thì khác hẳn: con phải dừng ngay và được khám tim trước khi chạy lại. Nếu có người gục ngã không đáp ứng, gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay giữa ngực 100–120 lần mỗi phút, nhờ người lấy máy AED nếu có.
Nếu em đang đọc bài này
Chạy chậm mà đều quan trọng hơn chạy nhanh vài hôm rồi bỏ. Hãy tăng quãng đường từ từ, cho mình ngày nghỉ, và đừng giấu đau để theo kịp bạn bè hay đủ thành tích. Nếu em từng choáng, ngất hay đau ngực khi chạy, hãy kể với bố mẹ và đi khám trước khi chạy tiếp.
Nếu em là sinh viên chạy giải hay chạy một mình buổi tối, hãy cho một người bạn biết lộ trình, mang điện thoại, và cùng bạn bè học ép tim. Thấy ai gục ngã, gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay là việc quan trọng nhất.
Chăm sóc con tại nhà
- Cùng con lập lịch chạy trong tuần, ghi quãng đường để chắc mỗi tuần chỉ tăng khoảng 10% và có 1–2 ngày nghỉ.
- Chuẩn bị cho con bình nước riêng, mũ, áo sáng màu, đôi giày vừa chân.
- Ngày nóng, chọn giờ chạy sáng sớm hoặc chiều muộn; ngày VN_AQI từ mức kém, chuyển sang tập trong nhà.
- Khi con đau sau chạy, cho nghỉ vài ngày, chườm lạnh 15–20 phút nếu sưng, không xoa dầu nóng hay bóp nắn.
- Cho con ngủ đủ: tuổi THCS, THPT cần 8–10 giờ mỗi đêm để cơ thể hồi phục.
- Bố mẹ học ép tim và hỏi trường xem có máy AED không, đặt ở đâu.
Hiểu lầm thường gặp
- Mặc áo mưa, áo ni lông khi chạy cho ra nhiều mồ hôi để giảm cân.
- Mồ hôi ra nhiều chỉ là mất nước, không phải mất mỡ. Mặc kín bí khi chạy làm cơ thể khó tỏa nhiệt, dễ bị kiệt sức do nóng, sốc nhiệt. Hãy mặc đồ mỏng, thoáng.
- Đau thì cứ chạy tiếp, chạy nhiều sẽ quen.
- Đau tăng dần là dấu hiệu cơ thể chưa kịp hồi phục. Cố chạy qua cơn đau dễ biến một chấn thương nhỏ thành gãy xương do mỏi, phải nghỉ lâu hơn nhiều.
- Chạy càng dài, càng nhanh mỗi ngày thì càng khỏe.
- Cơ thể khỏe lên trong lúc nghỉ. Tăng quãng đường quá nhanh, không có ngày nghỉ là nguyên nhân hay gặp nhất của chấn thương khi chạy ở tuổi học sinh.
- Chạy giữa trưa nắng giúp rèn sức chịu đựng.
- Chạy giữa trưa nóng làm tăng nguy cơ sốc nhiệt, có thể tử vong. Nên chạy sáng sớm hoặc chiều muộn và tăng dần để cơ thể quen nóng.
Bố mẹ hay hỏi
+Học sinh nên chạy bộ buổi sáng hay buổi chiều?
Lúc nào cũng được, miễn là con chạy đều và tránh giờ nắng gắt khoảng 10–16 giờ. Không nên chạy quá muộn sát giờ ngủ vì con có thể khó ngủ hơn.
+Chạy bộ bị đau xóc bên sườn có sao không?
Đau xóc hông khi chạy hay gặp và thường đỡ khi con chạy chậm lại, thở sâu, ấn nhẹ vào chỗ đau. Nếu con đau ở giữa ngực, đau kèm khó thở, choáng hoặc tim đập loạn thì phải dừng ngay và đi khám.
+Con học lớp 8 có chạy giải 5 km được không?
Được, nếu con đã tập đều vài tuần, chạy được gần cự ly đó và không có dấu hiệu tim mạch đáng lo. Trẻ em và tuổi teen không nên chạy marathon; với cự ly dài hơn 10 km, bố mẹ nên hỏi bác sĩ trước.
+Chạy bộ có cần uống nước điện giải không?
Buổi chạy dưới một giờ thường chỉ cần nước lọc. Buổi chạy dài, trời nóng, đổ nhiều mồ hôi có thể dùng oresol pha đúng hướng dẫn trên gói; không dùng nước tăng lực.
+Con chạy bộ bao lâu thì nên đi khám sức khỏe?
Trước khi con vào đội tuyển, câu lạc bộ chạy hay giải chạy, nên khám sức khỏe khoảng 4–6 tuần trước mùa tập. Kể với bác sĩ nếu con từng ngất, đau ngực khi gắng sức, bị hen, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.
Nguồn tham khảo
- Running — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Preventing Overuse Injuries in Young Athletes — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Physical activity guidelines for children and young people — NHS (Anh)
- Heat exhaustion and heatstroke — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- An toàn khi chơi thể thao
Phần lớn chấn thương thể thao ở học sinh phòng được bằng những việc đơn giản: khám sức khỏe trước mùa tập, khởi động, đồ bảo hộ vừa người, uống đủ nước, nghỉ 1–2 ngày mỗi tuần, tránh tập nặng dưới nắng gắt, và dừng ngay khi đau. Con bị va đầu rồi choáng, đau đầu, chóng mặt thì phải rời sân và không chơi lại trong ngày hôm đó. Ai ngã gục khi đang chơi mà không đáp ứng, thở bất thường thì gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có.
- Đột tử khi chơi thể thao
Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.
- Thể dục cho học sinh
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.
- Lên cơn hen khi tập thể dục
Nhiều trẻ bị hen ho, khò khè, nặng ngực hay hụt hơi khi chạy nhảy, nhất là khi chạy dài trong không khí lạnh, khô; triệu chứng hay nặng hơn ngay sau khi dừng tập. Con vẫn nên tập thể dục và chơi thể thao: dùng thuốc dự phòng đều theo đơn, khởi động kỹ, và nếu bác sĩ dặn thì dùng thuốc cắt cơn trước khi tập. Nếu con thường xuyên lên cơn khi vận động, hen có thể chưa được kiểm soát, cần đi khám. Con khó thở đến mức không nói hết câu, môi tím, hoặc đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Chuột rút khi chơi thể thao
Chuột rút là khi một bắp cơ, hay gặp nhất là bắp chân hoặc đùi, tự co cứng lại và đau nhói, thường kéo dài vài giây đến 10 phút rồi tự hết. Khi bị, dừng chơi, kéo giãn và xoa nhẹ bắp cơ đó, rồi uống nước; cơ có thể còn ê ẩm đến 24 giờ. Chuột rút lúc tập dưới trời nóng kèm chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi là dấu hiệu kiệt sức do nóng, cần đưa vào chỗ mát ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu học sinh ngã gục không đáp ứng, lơ mơ, co giật, người nóng ran, hoặc nước tiểu sẫm như nước coca kèm đau yếu cơ nhiều sau buổi tập nặng.
Chủ đề khác