Hậu tố tạo động từ · tạo động từ

Hậu tố -ize, -ise: nghĩa, quy tắc thêm và bài tập

Hậu tố -ize, -ise gắn vào sau tính từ hoặc danh từ để tạo động từ, nghĩa là "làm cho…", "biến thành…": modern → modernise, real → realise, apology → apologise. Anh-Anh viết -ise hay -ize đều đúng, Anh-Mỹ chỉ viết -ize. Gốc tận cùng -y thì bỏ y trước khi thêm (memory → memorise).

Nghĩa · -ize, -ise biến tính từ hoặc danh từ thành động từ, nghĩa là "làm cho trở nên…", "đưa vào trạng thái…": modern (hiện đại) → modernise (hiện đại hóa), legal (hợp pháp) → legalise (hợp pháp hóa), symbol (biểu tượng) → symbolise (tượng trưng cho). Từ động từ này thêm -ation sẽ ra danh từ: modernisation, globalisation.

Cách thêm -ize, -ise

  1. 1

    Đa số tính từ, danh từ chỉ cần thêm -ise/-ize.

    • modern → modernise
    • real → realise
    • symbol → symbolise
    • special → specialise
    • standard → standardise
  2. 2

    Gốc tận cùng -y: bỏ y rồi thêm -ise. Gốc tận cùng -ty như priority cũng bỏ y.

    • apology → apologise
    • memory → memorise
    • sympathy → sympathise
    • economy → economise
    • priority → prioritise
  3. 3

    Gốc tận cùng -um, -is hoặc -e: bỏ phần đuôi đó rồi thêm -ise. Riêng stable đổi thành stabil- rồi mới thêm -ise (stabilise).

    • minimum → minimise
    • maximum → maximise
    • emphasis → emphasise
    • immune → immunise
    • stable → stabilise
  4. 4

    Anh-Anh dùng -ise hoặc -ize đều được, Anh-Mỹ dùng -ize. Danh từ đi theo: -isation / -ization.

    • realise → realize
    • organise → organisation
    • modernize → modernization
  5. 5

    Một số động từ luôn viết -ise vì -ise là một phần của gốc, không phải hậu tố, nên không bao giờ viết -ize. Riêng analyse (Anh) / analyze (Mỹ) là đuôi -yse.

    • advise → advice
    • advertise → advertisement
    • supervise → supervisor
    • analyse → analyze

Từ thường gặp

30 từ học sinh THPT hay gặp, kèm từ gốc.

  • realize động từnhận ra (Anh: realise)← real
  • apologize động từxin lỗi (Anh: apologise)← apology
  • memorize động từhọc thuộc (Anh: memorise)← memory
  • modernize động từhiện đại hóa (Anh: modernise)← modern
  • criticize động từchỉ trích, phê bình (Anh: criticise)← critic
  • prioritize động từưu tiên (Anh: prioritise)← priority
  • summarize động từtóm tắt (Anh: summarise)← summary
  • emphasize động từnhấn mạnh (Anh: emphasise)← emphasis
  • socialize động từgiao lưu, đi chơi với mọi người (Anh: socialise)← social
  • specialize động từchuyên về (Anh: specialise)← special
  • minimize động từgiảm thiểu (Anh: minimise)← minimum
  • maximize động từtăng tối đa (Anh: maximise)← maximum
  • visualize động từhình dung (Anh: visualise)← visual
  • sympathize động từthông cảm (Anh: sympathise)← sympathy
  • symbolize động từtượng trưng cho (Anh: symbolise)← symbol
  • personalize động từcá nhân hóa (Anh: personalise)← personal
  • standardize động từchuẩn hóa (Anh: standardise)← standard
  • characterize động từlà đặc điểm của (Anh: characterise)← character
  • legalize động từhợp pháp hóa (Anh: legalise)← legal
  • finalize động từhoàn tất, chốt lại (Anh: finalise)← final
  • economize động từtiết kiệm (Anh: economise)← economy
  • publicize động từquảng bá (Anh: publicise)← public
  • hospitalize động từcho nhập viện (Anh: hospitalise)← hospital
  • energize động từtiếp sức, làm hăng hái (Anh: energise)← energy
  • harmonize động từhài hòa (Anh: harmonise)← harmony
  • commercialize động từthương mại hóa (Anh: commercialise)← commercial
  • categorize động từphân loại (Anh: categorise)← category
  • stabilize động từlàm ổn định (Anh: stabilise)← stable
  • immunize động từtiêm chủng (Anh: immunise)← immune
  • revolutionize động từlàm thay đổi hoàn toàn (Anh: revolutionise)← revolution

Họ từ hay ra đề

Đề chọn dạng từ thường đưa cả họ từ làm 4 phương án.

modern

  • moderntính từhiện đại
  • moderniseđộng từhiện đại hóa
  • modernisationdanh từsự hiện đại hóa
  • modernitydanh từtính hiện đại

real

  • realtính từthật
  • realiseđộng từnhận ra; thực hiện
  • realisationdanh từsự nhận ra
  • realitydanh từthực tế
  • realistictính từthực tế
  • reallytrạng từthật sự

economy

  • economydanh từnền kinh tế
  • economictính từthuộc kinh tế
  • economicaltính từtiết kiệm
  • economiseđộng từtiết kiệm
  • economistdanh từnhà kinh tế học

apology

  • apologydanh từlời xin lỗi
  • apologiseđộng từxin lỗi
  • apologetictính từtỏ vẻ hối lỗi

Phân biệt

  • -ise hay -ize

    Cùng một hậu tố, khác cách viết. Anh-Anh chấp nhận cả hai (realise, realize), Anh-Mỹ chỉ dùng -ize. Đề thi Việt Nam theo Anh-Anh nên gặp kiểu nào cũng đúng; em chỉ cần viết thống nhất trong một bài.

    • organise · Anh-Anh
    • organize · Anh-Mỹ (Anh-Anh cũng chấp nhận)
  • -ise (hậu tố) hay -ise (gốc từ)

    Ở advise, exercise, surprise, advertise, compromise, supervise, revise, -ise thuộc về gốc chứ không phải hậu tố "làm cho", nên Anh hay Mỹ đều viết -ise. Viết advize, surprize là sai.

    • advise · khuyên
    • surprise · làm ngạc nhiên
    • exercise · tập thể dục

Bẫy đề thi

Lỗi học sinh hay mắc, và chỗ đề hay cài phương án nhiễu.

  1. 1

    You should apology to her.

    You should apologise to her.

    Sau should cần động từ nguyên mẫu. apology là danh từ; nếu muốn dùng danh từ thì phải nói make an apology.

  2. 2

    apologise him for being late

    apologise to him for being late

    Cấu trúc là apologise to sb for sth / for V-ing. Thiếu to là lỗi rất hay gặp.

  3. 3

    emphasise on the importance of sleep

    emphasise the importance of sleep

    emphasise đi thẳng với tân ngữ, không có on. Chỉ danh từ mới đi với on: put emphasis on sth.

  4. 4

    advize, surprize, exercize

    advise, surprise, exercise

    -ise ở mấy từ này là một phần gốc, không phải hậu tố, nên không bao giờ đổi sang -ize.

  5. 5

    the modernise of the city

    the modernisation of the city

    Sau the và trước of cần danh từ, modernise là động từ.

Ôn thi tốt nghiệp THPT

-ize, -ise trong đề thi

Thử 7 câu kiểu đề thi

Athena

Thử xem, mình đợi em.

Câu 1Many old factories in the city have been ______ with new machines.

Câu 2I didn't ______ how late it was until my mum called me.

Câu 3Tìm lỗi sai: (A) You should (B) apology to your sister (C) for breaking (D) her phone.

Câu 4Tìm lỗi sai: (A) Before the test, (B) she tried to (C) memory all the new words (D) on the list.

Câu 5Online shopping keeps growing. Big companies now use customer data to ______ their adverts, so each person sees different products on the screen.

Câu 6The teacher asked us to ______ the story in no more than 100 words. After that, we read our short versions aloud to the class.

Câu 7Doctors say the best way to ______ the risk of heart disease is to exercise regularly and eat less salt. Small changes can help a lot.

Hỏi đáp

Realise hay realize, viết kiểu nào đúng?
Cả hai đều đúng. Anh-Anh dùng cả -ise và -ize, Anh-Mỹ chỉ dùng -ize. Đi thi gặp kiểu nào cũng không sai, em chỉ cần viết thống nhất trong một bài.
Đuôi -ize, -ise là từ loại gì?
Là động từ, nghĩa thường là "làm cho…", "…hóa": modernise (hiện đại hóa), globalise (toàn cầu hóa), apologise (xin lỗi). Thêm -ation sẽ ra danh từ: modernisation.
Tại sao advise, exercise không viết -ize?
Vì ở mấy từ này -ise là một phần của gốc từ, không phải hậu tố. Advise, exercise, surprise, advertise, revise, supervise, compromise luôn viết -ise.